วัฒนธรรมที่เก่าแก่ของญี่ปุ่นในยุคโบราณของญี่ปุ่นมีอายุประมาณ 12,000 ปีมาแล้ว คือ ยุคโจมอน จากการศึกษาพบว่าเป็นแหล่งที่มีเครื่องปั้นดินเผาที่เก่าแก่ที่สุดในโลก มีลวดลายคล้ายและใกล้เคียงกับที่พบในทวีปเอเชีย ยุคโจมอนเป็นยุคที่ผู้นำมีอำนาจทางทหาร เพราะมีหลุมฝังศพเป็นเนินดินขนาดใหญ่ และมีฮานิวะ(รูปปั้นดินเผาเป็นรูปคน สัตว์ สิ่งของ)ล้อมรอบมากมาย มีการแบ่งชนชั้น หัวหน้าจะเป็นผู้ดูแลและควบคุมคนในหมู่บ้านของตน แต่ละหมู่บ้านจะมีอาณาบริเวณของตน คนในหมู่บ้านส่วนใหญ่มีอาชีพเพาะปลูกและหาปลาเป็นอาหาร และมีการสร้างหลุมฝังศพให้แก่หัวหน้าหมู่บ้าน

1.เครื่องปั้นดินเผาโจมอนยุคแรก ใช้แกนเดือยทาบเป็นเส้นสูง22ซ.ม.พบที่เมืองไซตามะ

2.เครื่องปันดินเผาโจมอนกลางยุค ทำลวดลายประดับสูง 29 ซ.ม.พบที่อุมะทากะ เมืองนิกาตะ

3.เครื่องปั้นดินเผาโจมอนตอนปลาย จะขีดเป็นลายเรขาคณิตบนพื้นผิวตัวเครื่องสูง 51 ซ.ม. พนที่เมืองชิบะ

4.รูปปั้นดินเผา หน้าเป็นรูปหัวใจ จมูกใหญ่ สูง 30 ซ.ม. พบที่เมืองกุมมา

เครื่องปั้นดินเผายาโยอิ ตอนปลาย แบบคอยาวสูง 26 ซ.ม. พบที่เมืองคุมาโมโตะ

       วัฒนธรรมหินใหม่ที่พัฒนาต่อมาคือ ยุคยาโยอิ มีการตั้งชุมชนเพาะปลูกข้าวอย่างถาวร มีคูทดน้ำ โครงการชลประทาน มีการใช้เหล็กผลิตเครื่องใช้ประจำวัน และใช้ทำเครื่องมือประทังชีวิต หรือใช้ในพิธีกรรม ในยุคยาโยอิมีวัตถุบรอนซ์ 2 ชนิดคือ ดาบและระฆัง ซึ่งดาบบางอันพบอยู่กับสิ่งที่ฝังอยู่ด้วย เช่น เครื่องประดับ สร้อยคอ กำไล กระจก ในที่ฝังศพที่เป็นศพเดี่ยว

       ตามเทพนิยาย ราชวงค์ของญี่ปุ่นสืบเชื้อสายจากเทพแห่งดวงอาทิตย์ ซึ่งเป็นเทพสูงสุดในบรรดาเทพทั้งหลายของศาสนาชินโต มีพิธีการติดต่อกับเทพที่ถือเป็นเรื่องสำคัญในการปกครองประเทศ มีลักษณะคล้ายกับประเพณีปฏิบัติที่ทำกันทุกวันนี้ เช่น การเคารพคนที่เหนือกว่า โดยการคุกเข่าและมือทั้งสองวางลงบนพื้น และตบมือเวลาบูชาเทพ และเน้นพิธีกรรมชำระล้างให้บริสุทธิ์ วิวัฒนาการของศาสนาชินโตก็มีลักษณะคล้ายคลึงกับพุทธศาสนา สามารถทำการศึกษาเช่นเดียวกับศาสนาดั้งเดิมของที่อื่นในโลก ชินโตมีความเชื่อในผีสางเทวดา ซึ่งสิงสถิตย์ทุกหนทุกแห่ง เทพ(คามิ) เป็นสิ่งที่คนในชุมชนท้องถิ่น และครอบครัวนับถือ

       ในยุคยาโยอินี้สังคมส่วนใหญ่เป็นการเพาะปลูก ตั้งบ้านเรือนเป็นกลุ่มหรือเป็นเขต แต่ละเขตมีรูปแบบการฝังศพเป็นแบบเฉพาะ
* ทางตะวันออกเฉียงเหนือของญี่ปุ่น มีการฝังครั้งที่ 2 โดยขุดกระดูกซึ่งทาด้วยดินสีเหลือง วางในไหที่ตกแต่งอย่างงดงาม แล้วฝังไหลลงในหลุมขนาดใหญ่ที่ใช้เป็นหลุมฝังรวม
* ทางตะวันออก จะฝังรวมในเขตที่เป็นเนินและคูล้อมรอบ ซึ่งอาจเป็นเขตของครอบครัวที่มีชื่อเสียง ศพผู้ใหญ่จะฝังในหลุมหรือโลงศพที่ทำด้วยไม้ ส่วนเด็กจะฝังในไหเล็ก หลุมฝังศพจะกระจายอยู่ใกล้ๆกับหมู่บ้าน
* ทางตะวันตก จะมีการฝังหลายแบบ มีการฝังสิ่งของลงไปพร้อมกับคนตาย มีการฝังผู้ใหญ่ในไห และมีการฝังศพให้อยู่ภายใต้อนุสาวรีย์ที่เรียกว่า Dolmen(โครงสร้างที่มีหินก้อนใหญ่ก้อนหนึ่งวางตั้งบนหินตั้งอีก 3 ก้อน หรือมากกว่าในลักษณะของโต๊ะ)

รูปแบบต่างๆของฮานิวะ

       ต่อมาสมัยหลุมฝังศพหรือเนินดินขนาดใหญ่ หรือที่เรียกว่า โคะฟุน(Kofun)มีการเปลี่ยนพื้นฐานทางวัฒนธรรม ซึ่งส่งผลต่อการหาเลี้ยงชีพในยุคต่อมาคือยุคหลุมฝังศพ จะเป็นเนินดินฝังสพขนาดใหญ่ทั้งผู้ใหญ่และเด็ก ส่วนใหญ่เป็นศพของผู้ที่มีอิทธิพล เช่น หลุมฝังศพของจักรพรรดิ์นินโตกุ เป็นเนินดินที่ยาว 475 เมตร มีคูน้ำล้อมรอบ 3 ชั้น ใช้รูปปั้นดินเผา เป็นรูปคน สัตว์ สิ่งของ ที่เรียกว่า ฮานิวะ 20,000 ตัว วางรอบเนินและใช้หินก้อนสี่เหลี่ยม 26,000 ก้อน เป็นโครงสร้างภายใน ซึ่งดูคล้ายการตกแต่งมากกว่า

รูปเขียนของหลุมฝังศพที่ชื่อ คันนอนยามา(Kannon Yama)ที่เมืองกุมม่า(Gumma)

รูปเล็กแสดงตำแหน่งที่ตั้งของฮานิวะ(Haniwa)

       ตัวรูปปั้นฮานิวะนี้ได้พัฒนาจากแบบเรียบง่ายจนเป็นแบบที่ซับซ้อน ซึ่งให้ข้อมูลเกี่ยวกับ วิถีชีวิตของคนในยุคนั้นได้ เช่น ฮานิวะที่เป็นรูปบ้าน และลวดลายบนหลังกระจก ก็สามารถให้ภาพของที่อยู่อาศัย และสถานเก็บรักษาอาหารของในยุคนั้นได้ เช่น การแกะสลักบนด้านหลังของกระจกที่พบจากหลุมฝังศพ นิอิยามา (Niiyamatomb)ที่โคเรียว(Koryo)ในเมืองนารา แสดงภาพการล่าสัตว์และบ้านในยุคนั้น

แบบต่างๆของเนินดินในยุคโคะฟุน

       เนินดินในยุคโคะฟุน มีหลายแบบ
1. เอ็มปุน แบบกลม
2. โฮฟุน แบบสี่เหลี่ยมจัตุรัส
3. เซ็มโบ โคเอ็น ฟุน แบบหน้าเป็นสี่เหลี่ยม ด้านหลังกลม
4. เซ็มโบ โคโฮฟุน แบบหน้าหลังเป็นสี่เหลี่ยม

       ภายในหลุมฝังศพยุคแรกจะมีห้องเล็กใส่โลงศพ ต่อมามีทางเดินและห้องใหญ่ขึ้น ตามกำแพงของบางหลุมฝังศพ มีรูปคนเป็นกลุ่ม และรูปสัตว์ ซึ่งอาจเป็นตัวแทนของคนในยุคนั้นที่ทำพิธีกรรมให้กับคนตาย นอกจากนั้นยังมีรูปวงกลม รูปโล่ห์นักรบ ลูกศร ม้า และภายในหลุมศพมีสิ่งที่ฝังอยู่ด้วยจำนวนมาก เช่น กระจก ลูกปัด กำไล สร้อยคอ เครื่องมือเกษตร ดาบ และอาวุธ

       ในปัจจุบันพิธีทางศาสนาในงานศพญี่ปุ่น ส่วนมากนิยมทำพิธีทางศาสนาพุทธ ใช้เวลาประมาณ 1ชั่วโมง ทันทีที่มีผู้เสียชีวิต ครอบครัวของผู้เสียชีวิตจะแจ้งญาติมิตรให้ทราบ ผู้ที่มาในงานศพจะใส่ชุดสีดำ และไม่นิยมใช้เครื่องประดับที่มีแสงระยิบระยับ เช่น แหวนเพชร หรือพลอยสีต่างๆ ผู้หญิงอาจใส่ชุดสีดำ และอาจใช้เครื่องประดับ เช่น สร้อยไข่มุกเรียบๆ สีออกดำหรือครีม ส่วนผู้ชายจะใส่เสื้อเชิ้ต สูทสีดำ และเนกไทดำ เมื่อมาถึงก็จะทะการคารวะศพ และฟังพระสวด แล้วญาติพี่น้องจะนั่งคุยกันถึงเรื่องต่างๆของผู้เสียชีวิต พร้อมกับรับประทานอาหารและดื่มเหล้ากันตลอดทั้งคืน จากนั้นก็จะมีพิธีอำลาผู้เสียชีวิต หรืองานฌาปนกิจศพ

       การไปช่วยงานศพ คนญี่ปุ่นจะนำเงินไปให้เจ้าของบ้านที่มีผู้เสียชีวิตโดยใส่ซองคนละประมาณห้าพันถึง หนึ่งหมื่นเยน เขียนชื่อ และจำนวนเงินไว้ที่หน้าซองด้วย หลังจากพิธีสวดเสร็จแล้ว เจ้าภาพจะแจกของที่ระลึก เหล้าสาเก น้ำตาลให้กับแขกที่มาช่วยงานศพ ต่อจากนั้นอีก 7 สัปดาห์ หรือ 49 วัน เจ้าภาพจะสั่งของในราคาประมาณครึ่งหนึ่งของจำนวนเงินที่แขกให้มาในงานศพคืนกลับให้ผู้ให้อีกครั้งหนึ่ง

ที่มา: จุดเริ่มต้นของอารยธรรมญี่ปุ่น